Cosmetica, medisch hulpmiddel of geneesmiddel: wat mag een product beloven?

Wat is het verschil tussen cosmetica, een medisch hulpmiddel en een geneesmiddel?

Het verschil zit in het doel. Cosmetica zijn voor onder meer verzorging van de huid en uitwendige intieme zone. Medische hulpmiddelen hebben een specifieke medische bestemming, terwijl geneesmiddelen op een andere manier werken en worden beoordeeld. Het precieze doel van het product is bepalend.

Een wasgel en een verzorgingsgel voor de vulva zijn dus cosmetica. Een hormoonvrije gel tegen vaginale droogheid is meestal een medisch hulpmiddel. Een schimmelcrème of een crème met het hormoon estriol is een geneesmiddel. In deze tabel zie je de verschillen naast elkaar:

Geen van de drie is beter dan de andere. Ze hebben elk een eigen taak. Cosmetica is er voor een gezonde huid die je wilt verzorgen, de andere twee zijn er voor als er een klacht is.

Welke beloftes mag cosmetica doen?

Cosmetica mag beloven wat het doet voor je huid en je gevoel: verzorgen, reinigen, een fris of koel gevoel geven, de huid soepel houden. Elke belofte moet waar zijn en onderbouwd met bewijs.

De Europese claimsverordening (655/2013) stelt zes eisen aan elke claim op cosmetica: hij moet aan de wet voldoen, waar zijn, onderbouwd met bewijs, eerlijk, fair tegenover concurrenten, en jou helpen een geïnformeerde keuze te maken. Volgens de Europese cosmeticaverordening mag een etiket het product ook geen eigenschappen toeschrijven die het niet heeft. Fijn, want zo weet je waar je aan toe bent.

De Keuringsraad, die reclame voor gezondheidsproducten vooraf toetst, zegt het kort: voor producten die op de huid worden aangebracht, zijn medische claims niet toegestaan. Het verschil zie je het best aan voorbeelden:

De linkerkolom gaat over wat je voelt en ervaart op je huid. De rechterkolom gaat over een verandering in je lichaam of het behandelen van een klacht. Voor dat laatste zijn bekkenbodemtraining, je huisarts of een bekkenfysiotherapeut de juiste weg. Wat daar echt helpt, lees je bij hoe je bekkenbodem werkt.

Waarom is een product voor in de vagina geen cosmetica?

Omdat cosmetica volgens de Europese definitie alleen voor de buitenkant van het lichaam is. De uitwendige geslachtsdelen, je vulva, vallen daar wel onder, de vagina niet.

Dat onderscheid is niet zomaar een detail. Je vagina is een slijmvlies met een eigen, licht zure omgeving en een eigen balans van melkzuurbacteriën. Een product dat daar komt, moet aan andere eisen voldoen dan een gel voor je huid. Daarom staat er op goede intieme cosmetica 'alleen uitwendig' of 'voor uitwendig gebruik'.

Het helpt dus om het verschil tussen vulva en vagina scherp te hebben: de vulva is alles wat je aan de buitenkant ziet, de vagina is het kanaal naar binnen. Meer daarover lees je bij vulva en vagina.

Hoe zie je op het etiket wat voor product het is?

Begin bij het gebruiksdoel, de gebruiksaanwijzing en de volledige verpakking. De ingrediëntenlijst wijst bij cosmetica de weg. Medische hulpmiddelen hebben een CE-markering, maar niet ieder hulpmiddel heeft daarnaast een viercijferig nummer. Bij geneesmiddelen vind je officiële productinformatie en registratiegegevens.

• INCI-lijst: de ingrediëntenlijst met internationale namen, van de grootste naar de kleinste hoeveelheid. Daarbij staat een verantwoordelijk persoon of bedrijf in de EU. Hoe je zo'n lijst snel leest, staat in een ingrediëntenlijst (INCI) lezen.
• CE-markering: medische hulpmiddelen hebben een CE-markering; een viercijferig identificatienummer staat er alleen bij als een aangemelde instantie in de conformiteitsbeoordeling betrokken was.
• Geneesmiddelen: kijk naar de officiële productinformatie, de bijsluiter en registratiegegevens. Bij twijfel kan je apotheek het onderscheid uitleggen.

Een voorbeeld uit de drogisterij: een wasgel voor de intieme zone met een INCI-lijst en 'voor uitwendig gebruik' is cosmetica. Een geregistreerd medisch hulpmiddel voor vaginale droogheid heeft een gebruiksaanwijzing en CE-markering. En een schimmelcrème met bijsluiter is een geneesmiddel.

Hoe weet je of een belofte klopt?

Kijk of de belofte past bij het soort product. Beloftes over gevoel en verzorging horen bij cosmetica, beloftes over een verandering in je lichaam horen bij een medisch product met bewijs.

Deze signalen zijn een reden om even stil te staan:

• Beloftes over een verandering in je lichaam (strakker, sterker, jonger, minder lekken) bij een product dat je op de huid smeert.
• Geen duidelijke vermelding 'alleen uitwendig', terwijl het over de vagina gaat.
• 'Klinisch bewezen' zonder dat je het onderzoek kunt vinden.
• Ervaringsverhalen of reviews die resultaten beloven die het product wettelijk niet mag claimen.
• Een product voor in de vagina zonder CE-markering of registratienummer.

Een duidelijke ingrediëntenlijst, gebruiksaanwijzing en realistische beschrijving zijn goede signalen. Maar ook dan is het belangrijk of je het product voor het bedoelde gebruik wilt kopen. Welke andere dingen je meeweegt bij het kiezen, zoals geurstoffen en een gevoelige huid, lees je in een intiem verzorgingsproduct kiezen.

Hoe gaan toezichthouders met intieme producten om?

Ze kijken vooral of een reclame duidelijk is over waar het product voor is. In Nederland let de NVWA op cosmetica, de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd op medische claims en de Reclame Code Commissie op reclame.

Een paar voorbeelden uit de praktijk:

• De Reclame Code Commissie oordeelde in 2015 dat een tv-reclame voor een intieme wasgel niet duidelijk genoeg was, omdat 'intieme zone' zonder het woord 'uitwendig' suggereerde dat je het ook inwendig kon gebruiken. Een disclaimer op de website was niet genoeg: de reclame moest op zichzelf duidelijk zijn.
• In een andere zaak van hetzelfde merk wees de commissie een klacht juist af, omdat het product duidelijk voor uitwendig gebruik was en de claims onderbouwd waren. Een mooi voorbeeld van hoe het goed kan.
• De Britse reclametoezichthouder ASA oordeelde in 2019 dat claims over vaginale verstrakking, spierkracht, gevoel en incontinentie voor een apparaat medische claims waren zonder het vereiste bewijs.

De les uit die zaken is positief: een product dat helder zegt waar het voor is, en alleen belooft wat het waarmaakt, staat sterk. Twijfel je zelf aan een claim, dan kun je die melden bij de Reclame Code Commissie of de NVWA.

Welk type product past bij jouw situatie?

Heb je geen klachten en wil je je huid verzorgen, dan past cosmetica. Heb je een klacht, dan kies je een product met een medisch doel, vaak samen met je huisarts of apotheek.

Vaak gaan ze ook prima samen. Wie bijvoorbeeld een vaginale gel gebruikt tegen droogheid, kan voor de uitwendige huid gewoon een eigen verzorgingsmoment houden. Het verschil tussen die producten zie je in verzorgingsgel, glijmiddel of vaginale moisturizer.

Veelgestelde vragen

Is een medisch hulpmiddel beter dan cosmetica?

Niet beter, wel anders. Als je een medische klacht hebt, zoals droogheid door de overgang, is een product met een medisch doel en bewezen werking de logische keuze. Voor verzorging van een gezonde huid is cosmetica bedoeld.

Mag een verzorgingsgel een fris of strak gevoel beloven?

Ja. Een gevoel op de huid, zoals fris, koel, zacht of strak, is precies waar cosmetica over gaat. Zolang het over je huid en je ervaring gaat, past het bij cosmetica.

Wordt cosmetica gecontroleerd voordat het verkocht wordt?

Ja. Elk cosmetisch product heeft een veiligheidsbeoordeling nodig voordat het op de markt mag, en er moet een verantwoordelijk persoon of bedrijf in de EU zijn. De NVWA houdt daar toezicht op.

Is een product zonder medische claim minder goed?

Nee. Het doet iets anders. Cosmetica is gemaakt om je huid te verzorgen en je een fijn gevoel te geven, en daar is het ook goed in.

Verder lezen

• Een intiem verzorgingsproduct kiezen: waar je op let
• Verzorgingsgel, glijmiddel of vaginale moisturizer?
• Een ingrediëntenlijst (INCI) lezen in 5 minuten

Officiële regels en bronnen

• EU Cosmeticaverordening 1223/2009
• EU Regels voor cosmetische claims 655/2013